{"id":25739,"date":"2007-07-05T11:43:37","date_gmt":"2007-07-05T11:43:37","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost:81\/dados_wp\/2007\/07\/05\/missas-no-rito-antigo\/"},"modified":"2007-07-05T11:43:37","modified_gmt":"2007-07-05T11:43:37","slug":"missas-no-rito-antigo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/agencia.ecclesia.pt\/portal\/missas-no-rito-antigo\/","title":{"rendered":"Missas no Rito antigo"},"content":{"rendered":"<p>Regresso do Rito de S\u00e3o Pio V quer promover a reconcilia\u00e7\u00e3o. Papa afasta receios sobre esta decis\u00e3o <!--more--> Bento XVI publicou este S\u00e1bado o &#8220;Motu Proprio&#8221; sobre a liturgia romana anterior \u00e0 reforma de 1970. O documento &#8220;Summorum Pontificum&#8221; aprova a utiliza\u00e7\u00e3o universal do Missal promulgado pelo Beato Jo\u00e3o XXIII em 1962, com o Rito de S\u00e3o Pio V, utilizado na Igreja durante s\u00e9culos.  O Rito de S\u00e3o Pio V, que a Igreja Cat\u00f3lica usava at\u00e9 \u00e0 reforma lit\u00fargica de 1970 (com algumas modifica\u00e7\u00f5es, a \u00faltimas das quais datada de 23 de Junho de 1962) foi substitu\u00eddo pela Liturgia do &#8220;Novus Ordo&#8221; (Novo Ordin\u00e1rio) aprovada como resultado da reforma lit\u00fargica do Conc\u00edlio Vaticano II.  Com o novo documento, Bento XVI estende a toda a Igreja de Rito Latino a possibilidade de celebrar a Missa e os Sacramentos segundo livros lit\u00fargicos promulgados antes do Conc\u00edlio.  A publica\u00e7\u00e3o do Motu Proprio (documento le\u00adgislativo da iniciativa do Papa) \u00e9 acompanhado por uma &#8220;carta explicativa do Santo Padre&#8221;.  Esta aprova\u00e7\u00e3o universal significa que a Missa do antigo Rito poder\u00e1 ser celebrada livremente em todo mundo, pelos sacerdotes que assim o desejarem, sem necessidade de autoriza\u00e7\u00e3o hier\u00e1rquica (licen\u00e7a ou indulto) de um Bispo.  Os livros lit\u00fargicos redigidos e promulgados ap\u00f3s o Conc\u00edlio continuar\u00e3o, contudo, a constituir a forma ordin\u00e1ria e habitual do Rito Romano.   O Rito resultante da reforma lit\u00fargica conciliar institu\u00eda uma nova forma de celebrar a missa que revogava, n\u00e3o o uso do Latim, mas o uso do anterior Rito de S. Pio V. O &#8220;Novus Ordo&#8221; (aprovada por Paulo VI) tem tamb\u00e9m uma vers\u00e3o em Latim.   <b>Esfor\u00e7o de unidade<\/b> Reconcilia\u00e7\u00e3o: esta \u00e9 a palavra chave e a raz\u00e3o positiva apresentada pelo Papa para a &#8220;liberaliza\u00e7\u00e3o&#8221; do Missal Romano de 1962.  &#8220;Trata-se de chegar a uma reconcilia\u00e7\u00e3o interna no seio da Igreja. Olhando para o passado, para as divis\u00f5es que no decurso dos s\u00e9culos dilaceraram o Corpo de Cristo, tem-se continuamente a impress\u00e3o de que, em momentos cr\u00edticos quando a divis\u00e3o estava a nascer, n\u00e3o fora feito o suficiente por parte dos respons\u00e1veis da Igreja para manter ou reconquistar a reconcilia\u00e7\u00e3o e a unidade&#8221;, refere o Papa, na carta que envia aos Bispos de todo o mundo para explicar o Motu Proprio que hoje publica. O objectivo \u00e9, portanto, &#8220;realizar todos os esfor\u00e7os para que todos aqueles que nutrem verdadeiramente o desejo da unidade tenham possibilidades de permanecer nesta unidade ou de encontr\u00e1-la de novo&#8221;. O princ\u00edpio fundamental \u00e9 que a liturgia romana, mantendo um s\u00f3 rito, dispor\u00e1 de agora em diante de duas formas (\u201cusus\u201d). Desde o seu primeiro ponto, o documento de Bento XVI estabelece claramente que o Missal Romano promulgado por Paulo VI em 1970 \u00e9 &#8220;a express\u00e3o ordin\u00e1ria&#8221; da Igreja Cat\u00f3lica de Rito Latino (o mais difundido em todo o mundo) e o Missal de 1962 uma &#8220;forma extraordin\u00e1ria&#8221; de celebra\u00e7\u00e3o, n\u00e3o criando divis\u00f5es. As celebra\u00e7\u00f5es no Rito de S\u00e3o Pio V podem ter lugar em dias festivos, Domingos e durante a semana, podendo ainda ser permitida em circunst\u00e2ncias particulares, como o matrim\u00f3nio, funerais ou peregrina\u00e7\u00f5es. A liturgia segundo os livros de 1962 celebra-se em latim, mas as leituras podem ser proclamadas em l\u00edngua vern\u00e1cula. Para favorecer uma participa\u00e7\u00e3o activa, os fi\u00e9is s\u00e3o convidados a recitar juntamente com o celebrante diversas partes do Ordin\u00e1rio da Missa (Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Agnus Dei), as quais deveriam ser de prefer\u00eancia cantadas. Recomenda-se aos fi\u00e9is que sigam as ora\u00e7\u00f5es da Missa com um missal bilingue. As duas formas da liturgia seguem dois Calend\u00e1rios diversos, diferentes na data de algumas festas secund\u00e1rias, e t\u00eam dois Leccion\u00e1rios diversos. Tal diferen\u00e7a n\u00e3o deveria criar grandes dificuldades: tamb\u00e9m o rito ambrosiano (da diocese de Mil\u00e3o), por exemplo, tem um calend\u00e1rio e um leccion\u00e1rio pr\u00f3prios. O Motu proprio prev\u00ea tamb\u00e9m a possibilidade de usar o Ritual anterior para os sacramentos do Baptismo, da Penit\u00eancia, do Matrim\u00f3nio e da Un\u00e7\u00e3o dos Enfermos (artigo 9.\u00ba). Permanecem, por\u00e9m, v\u00e1lidas todas as prescri\u00e7\u00f5es das Confer\u00eancias Episcopais sobre a prepara\u00e7\u00e3o requeridas para estes sacramentos.  O Motu proprio entra em vigor a 14 de Setembro pr\u00f3ximo, festa da Exalta\u00e7\u00e3o da Santa Cruz. A prop\u00f3sito do Missal de 1962, em latim, recorda-se que se trata de um Missal \u201cplen\u00e1rio\u201d, \u201cintegral\u201d, que cont\u00e9m tamb\u00e9m as leituras das celebra\u00e7\u00f5es. Prev\u00ea uma s\u00f3 Ora\u00e7\u00e3o Eucar\u00edstica (o C\u00e2none Romano, I Ora\u00e7\u00e3o Eucar\u00edstica do Missal conciliar). Boa parte das ora\u00e7\u00f5es (mesmo da Ora\u00e7\u00e3o Eucar\u00edstica) s\u00e3o recitadas pelo celebrante em voz baixa. No final da Missa, recita-se o pr\u00f3logo do Evangelho segundo S. Jo\u00e3o. Este Missal de 1962 n\u00e3o prev\u00ea a concelebra\u00e7\u00e3o. Nada diz sobre a orienta\u00e7\u00e3o do altar e a posi\u00e7\u00e3o do celebrante, voltado ou n\u00e3o para a assembleia. <i>(Com R\u00e1dio Vaticano)<\/i>  <b>Par\u00f3quias do antigo Rito<\/b> O Motu proprio permite a quem o desejar o uso da liturgia anterior, mas n\u00e3o pretende impor a ningu\u00e9m essa forma extraordin\u00e1ria. Entre as novas regras estabelecidas, o artigo 5.\u00ba aborda, em particular, a realidade das par\u00f3quias, dispondo que onde existir de forma est\u00e1vel um grupo de fi\u00e9is que adere \u00e0 antiga tradi\u00e7\u00e3o lit\u00fargica, o p\u00e1roco deve acolher de bom grado o seu pedido para a Missa segundo o rito do Missal de 1962. Os respons\u00e1veis devem procurar harmonizar o bem destes fi\u00e9is com o &#8220;cuidado ordin\u00e1rio&#8221; da par\u00f3quia, sob a orienta\u00e7\u00e3o do Bispo local, evitando qualquer disc\u00f3rdia e favorecendo a unidade. O Bispo do lugar pode erigir uma par\u00f3quia pessoal, caso haja um n\u00famero consistente de fi\u00e9is que desejam seguir a liturgia anterior (artigo 10.\u00ba). A situa\u00e7\u00e3o est\u00e1 prevista no c\u00e2none 518 do C\u00f3digo de Direito Can\u00f3nico, onde se l\u00ea que &#8220;onde for conveniente&#8221; podem constituir-se par\u00f3quias pessoais &#8220;determinadas em raz\u00e3o do rito&#8221;, como neste caso.  Na carta que envia aos Bispos, o Papa procura afastar &#8220;o temor de que uma possibilidade mais ampla do uso do Missal de 1962 levasse a desordens ou at\u00e9 a divis\u00f5es nas comunidades paroquiais&#8221;. &#8220;O uso do Missal antigo pressup\u00f5e um certo grau de forma\u00e7\u00e3o lit\u00fargica e o conhecimento da l\u00edngua latina; e quer uma quer outro n\u00e3o \u00e9 muito frequente encontr\u00e1-los. Por estes pressupostos concretos, j\u00e1 se v\u00ea claramente que o novo Missal permanecer\u00e1, certamente, a Forma ordin\u00e1ria do Rito Romano, n\u00e3o s\u00f3 porque o diz a normativa jur\u00eddica, mas tamb\u00e9m por causa da situa\u00e7\u00e3o real em que se encontram as comunidades de fi\u00e9is&#8221;, explica. Quando um grupo de fi\u00e9is que queira celebrar no antigo Rito n\u00e3o v\u00ea o seu pedido satisfeito por parte do p\u00e1roco, o artigo 7.\u00ba estabelece que disso seja informado o Bispo diocesano, que \u00e9 &#8220;vivamente&#8221; recomendado a responder ao seu desejo. Quando tal n\u00e3o seja poss\u00edvel, a quest\u00e3o dever\u00e1 ser referia \u00e0 Comiss\u00e3o Pontif\u00edcia Ecclesia Dei, criada por Jo\u00e3o Paulo II em 1988 e que Bento XVI quer ver mais envolvida na promo\u00e7\u00e3o dos valores da antiga Liturgia. A \u201cEcclesia Dei\u201d \u00e9 uma Comiss\u00e3o que tem objectivo \u201cfacilitar a plena comunh\u00e3o eclesial\u201d dos fi\u00e9is ligados \u00e0 Fraternidade fundada por Monsenhor Lefebvre, \u201cconservando as suas tradi\u00e7\u00f5es espirituais e lit\u00fargicas\u201d. Criada por Jo\u00e3o Paulo II, em 1988, a Comiss\u00e3o quer ser um sinal de comunh\u00e3o para todos os fi\u00e9is cat\u00f3licos que se sentem vinculados a algumas precedentes formas lit\u00fargicas e disciplinares da tradi\u00e7\u00e3o latina, procurando adoptar \u201cas medidas necess\u00e1rias para garantir o respeito das suas justas aspira\u00e7\u00f5es\u201d. Os \u00faltimos artigos do &#8220;Summorum Pontificum&#8221; esclarecem que a Comiss\u00e3o continua a exercer a sua miss\u00e3o. Enquanto Cardeal, o actual Papa foi membro da Comiss\u00e3o Pontif\u00edcia &#8220;Ecclesia Dei&#8221; e deseja que a mesma &#8220;se transforme num organismo da Santa S\u00e9 com a finalidade pr\u00f3pria de conservar e manter a liturgia latina tradicional&#8221;, segundo revelou recentemente o Cardeal Castrill\u00f3n Hoyos, actual presidente da Comiss\u00e3o. Segundo este respons\u00e1vel, existe hoje em dia um &#8220;renovado interesse&#8221; pela liturgia que esteve em vigor desde o Conc\u00edlio de Trento (Missal de Pio V &#8211; 1570) at\u00e9 ao novo ritual p\u00f3s-conciliar (Novus Ordo Missae &#8211; 1970). &#8220;Por esta liturgia, que nunca foi abolida e que \u00e9 considerada um tesouro, existe hoje um novo e renovado interesse. Tamb\u00e9m por esta raz\u00e3o, o Santo Padre pensa que chegou o tempo de facilitar, como j\u00e1 o tinha desejado a primeira Comiss\u00e3o Cardinal\u00edcia, em 1986, o acesso a esta liturgia fazendo dela uma forma extraordin\u00e1ria do \u00fanico rito Romano&#8221;, referiu o Cardeal Castrill\u00f3n Hoyos, aquando da sua passagem pela Confer\u00eancia de Aparecida, em Maio deste ano. Bento XVI procura apresentar todas estas decis\u00f5es em continuidade com a Tradi\u00e7\u00e3o, ligando-se \u00e0s reformas dos seus predecessores, de S\u00e3o Greg\u00f3rio Magno a S\u00e3o Pio V, de Clemente VIII a Urbano VIII, de S\u00e3o Pio X a Bento XV, passando por Pio XII, o Beato Jo\u00e3o XXIII, Paulo VI e Jo\u00e3o Paulo II.  <b>LITTERAE APOSTOLICAE MOTU PROPRIO DATAE BENEDICTUS XVI<\/b>  Summorum Pontificum cura ad hoc tempus usque semper fuit, ut Christi Ecclesia Divinae Maiestati cultum dignum offerret, \u00abad laudem et gloriam nominis Sui\u00bb et \u00abad utilitatem totius Ecclesiae Suae sanctae\u00bb.  Ab immemorabili tempore sicut etiam in futurum, principium servandum est \u00abiuxta quod unaquaeque Ecclesia particularis concordare debet cum universali Ecclesia non solum quoad fidei doctrinam et signa sacramentalia, sed etiam quoad usus universaliter acceptos ab apostolica et continua traditione, qui servandi sunt non solum ut errores vitentur, verum etiam ad fidei integritatem tradendam, quia Ecclesiae lex orandi eius legi credendi respondet\u00bb1.  Inter Pont\u00edfices qui talem debitam curam adhibuerunt, nomen excellit sancti Gregorii Magni, qui tam fidem catholicam quam thesauros cultus ac culturae a Romanis in saeculis praecedentibus cumulatos novis Europae populis transmittendos curavit. Sacrae Liturgiae tam Missae Sacrificii quam Officii Divini formam, uti in Urbe celebrabatur, definiri conservarique iussit. Monachos quoque et moniales maxime fovit, qui sub Regula sancti Benedicti militantes, ubique simul cum Evangelii annuntiatione illam quoque saluberrimam Regulae sententiam vita sua illustrarunt, \u00abut operi Dei nihil praeponatur\u00bb (cap. 43). Tali modo sacra liturgia secundum morem Romanum non solum fidem et pietatem sed et culturam multarum gentium fecundavit. Constat utique liturgiam latinam variis suis formis Ecclesiae in omnibus aetatis christianae saeculis permultos Sanctos in vita spirituali stimulasse atque tot populos in religionis virtute roborasse ac eorundem pietatem fecundasse.  Ut autem Sacra Liturgia hoc munus efficacius expleret, plures alii Romani Pontifices decursu saeculorum peculiarem sollicitudinem impenderunt, inter quos eminet Sanctus Pius V, qui magno cum studio pastorali, Concilio Tridentino exhortante, totum Ecclesiae cultum innovavit, librorum liturgicorum emendatorum et \u00abad normam Patrum instauratorum\u00bb editionem curavit eosque Ecclesiae latinae usui dedit.  Inter Ritus romani libros liturgicos patet eminere Missale Romanum, quod in romana urbe succrevit, atque succedentibus saeculis gradatim formas assumpsit, quae cum illa in generationibus recentioribus vigente magnam habent similitudinem.  \u00abQuod idem omnino propositum tempore progrediente Pontifices Romani sunt persecuti, cum novas ad aetates accommodaverunt aut ritus librosque liturgicos determinaverunt, ac deinde cum ineunte hoc nostro saeculo ampliorem iam complexi sunt redintegrationem\u00bb2. Sic vero egerunt Decessores nostri Clemens VIII, Urbanus VIII, sanctus Pius X3, Benedictus XV, Pius XII et beatus Ioannes XXIII.  Recentioribus autem temporibus, Concilium Vaticanum II desiderium expressit, ut debita observantia et reverentia erga cultum divinum denuo instauraretur ac necessitatibus nostrae aetatis aptaretur. Quo desiderio motus, Decessor noster Summus Pontifex Paulus VI libros liturgicos instauratos et partim innovatos anno 1970 Ecclesiae latinae approbavit; qui ubique terrarum permultas in linguas vulgares conversi, ab Episcopis atque a sacerdotibus et fidelibus libenter recepti sunt. Ioannes Paulus II, tertiam editionem typicam Missalis Romani recognovit. Sic Romani Pontifices operati sunt ut \u00abhoc quasi aedificium liturgicum [&#8230;] rursus, dignitate splendidum et concinnitate\u00bb appareret4.  Aliquibus autem in regionibus haud pauci fideles antecedentibus formis liturgicis, quae eorum culturam et spiritum tam profunde imbuerant, tanto amore et affectu adhaeserunt et adhaerere pergunt, ut Summus Pontifex Ioannes Paulus II, horum fidelium pastorali cura motus, anno 1984 speciali Indulto &#8220;Quattuor abhinc annos&#8221;, a Congregatione pro Cultu Divino exarato, facultatem concessit utendi Missali Romano a Ioanne XXIII anno 1962 edito; anno autem 1988 Ioannes Paulus II iterum, litteris Apostolicis &#8220;Ecclesia Dei&#8221; Motu proprio datis, Episcopos exhortatus est ut talem facultatem late et generose in favorem omnium fidelium id petentium adhiberent.  Instantibus precibus horum fidelium iam a Praedecessore Nostro Ioanne Paulo II diu perpensis, auditis etiam a Nobis Patribus Cardinalibus in Concistorio die XXIII mensis martii anni 2006 habito, omnibus mature perpensis, invocato Spiritu Sancto et Dei freti auxilio, praesentibus Litteris Apostolicis DECERNIMUS quae sequuntur:  Art. 1. Missale Romanum a Paulo VI promulgatum ordinaria expressio &#8220;Legis orandi&#8221; Ecclesiae catholicae ritus latini est. Missale autem Romanum a S. Pio V promulgatum et a B. Ioanne XXIII denuo editum habeatur uti extraordinaria expressio eiusdem &#8220;Legis orandi&#8221; Ecclesiae et ob venerabilem et antiquum eius usum debito gaudeat honore. Hae duae expressiones &#8220;legis orandi&#8221; Ecclesiae, minime vero inducent in divisionem &#8220;legis credendi&#8221; Ecclesiae; sunt enim duo usus unici ritus romani.  Proinde Missae Sacrificium, iuxta editionem typicam Missalis Romani a B. Ioanne XXIII anno 1962 promulgatam et numquam abrogatam, uti formam extraordinariam Liturgiae Ecclesiae, celebrare licet. Conditiones vero a documentis antecedentibus &#8220;Quattuor abhinc annos&#8221; et &#8220;Ecclesia Dei&#8221; pro usu huius Missalis statutae, substituuntur ut sequitur:  Art. 2. In Missis sine populo celebratis, quilibet sacerdos catholicus ritus latini, sive saecularis sive religiosus, uti potest aut Missali Romano a beato Papa Ioanne XXIII anno 1962 edito, aut Missali Romano a Summo Pontifice Paulo VI anno 1970 promulgato, et quidem qualibet die, excepto Triduo Sacro. Ad talem celebrationem secundum unum alterumve Missale, sacerdos nulla eget licentia, nec Sedis Apostolicae nec Ordinarii sui.  Art. 3. Si communitates Institutorum vitae consecratae atque Societatum vitae apostolicae iuris sive pontificii sive dioecesani quae in celebratione conventuali seu &#8220;communitatis&#8221; in oratoriis propriis celebrationem sanctae Missae iuxta editionem Missalis Romani anno 1962 promulgatam habere cupiunt, id eis licet. Si singula communitas aut totum Institutum vel Societas tales celebrationes saepe vel plerumque vel permanenter perficere vult, res a Superioribus maioribus ad normam iuris et secundum leges et statuta particularia decernatur.  Art. 4. Ad celebrationes sanctae Missae de quibus supra in art. 2 admitti possunt, servatis de iure servandis, etiam christifideles qui sua sponte id petunt.  Art. 5, \u00a7 1. In paroeciis, ubi coetus fidelium traditioni liturgicae antecedenti adhaerentium continenter exsistit, parochus eorum petitiones ad celebrandam sanctam Missam iuxta ritum Missalis Romani anno 1962 editi, libenter suscipiat. Ipse videat ut harmonice concordetur bonum horum fidelium cum ordinaria paroeciae pastorali cura, sub Episcopi regimine ad normam canonis 392, discordiam vitando et totius Ecclesiae unitatem fovendo.  \u00a7 2. Celebratio secundum Missale B. Ioannis XXIII locum habere potest diebus ferialibus; dominicis autem et festis una etiam celebratio huiusmodi fieri potest.  \u00a7 3. Fidelibus seu sacerdotibus id petentibus, parochus celebrationes, hac in forma extraordinaria, permittat etiam in adiunctis peculiaribus, uti sunt matrimonia, exsequiae aut celebrationes occasionales, verbi gratia peregrinationes.  \u00a7 4. Sacerdotes Missali B. Ioannis XXIII utentes, idonei esse debent ac iure non impediti.  \u00a7 5. In ecclesiis, quae non sunt nec paroeciales nec conventuales, Rectoris ecclesiae est concedere licentiam de qua supra.  Art. 6. In Missis iuxta Missale B. Ioannis XXIII celebratis cum populo, Lectiones proclamari possunt etiam lingua vernacula, utendo editionibus ab Apostolica Sede recognitis.  Art. 7. Ubi aliquis coetus fidelium laicorum, de quo in art. 5 \u00a7 1 petita a parocho non obtinuerit, de re certiorem faciat Episcopum dioecesanum. Episcopus enixe rogatur ut eorum optatum exaudiat. Si ille ad huiusmodi celebrationem providere non potest res ad Pontificiam Commissionem &#8220;Ecclesia Dei&#8221; referatur.  Art. 8. Episcopus, qui vult providere huiusmodi petitionibus christifidelium laicorum, sed ob varias causas impeditur, rem Pontificiae Commissioni &#8220;Ecclesia Dei&#8221; committere potest, quae ei consilium et auxilium dabit.  Art. 9, \u00a7 1. Parochus item, omnibus bene perpensis, licentiam concedere potest utendi rituali antiquiore in administrandis sacramentis Baptismatis, Matrimonii, Poenitentiae et Unctionis Infirmorum, bono animarum id suadente.  \u00a7 2. Ordinariis autem facultas conceditur celebrandi Confirmationis sacramentum utendo Pontificali Romano antiquo, bono animarum id suadente.  \u00a7 3. Fas est clericis in sacris constitutis uti etiam Breviario Romano a B. Ioanne XXIII anno 1962 promulgato.  Art 10. Fas est Ordinario loci, si opportunum iudicaverit, paroeciam personalem ad normam canonis 518 pro celebrationibus iuxta formam antiquiorem ritus romani erigere aut rectorem vel cappellanum nominare, servatis de iure servandis.  Art. 11. Pontificia Commissio &#8220;Ecclesia Dei&#8221; a Ioanne Paulo II anno 1988 erecta5, munus suum adimplere pergit.  Quae Commissio formam, officia et normas agendi habeat, quae Romanus Pontifex ipsi attribuere voluerit.  Art. 12. Eadem Commissio, ultra facultates quibus iam gaudet, auctoritatem Sanctae Sedis exercebit, vigilando de observantia et applicatione harum dispositionum.  Quaecumque vero a Nobis hisce Litteris Apostolicis Motu proprio datis decreta sunt, ea omnia firma ac rata esse et a die decima quarta Septembris huius anni, in festo Exaltationis Sanctae Crucis, servari iubemus, contrariis quibuslibet rebus non obstantibus.  Datum Romae, apud Sanctum Petrum, die septima mensis Iulii, anno Domini MMVII, Pontificatus Nostri tertio.  BENEDICTUS PP. XVI  ______________________  1 Institutio generalis Missalis Romani, Editio tertia, 2002, 397  2 Ioannes Paulus Pp. II, Litt. ap. Vicesimus quintus annus (4 Decembris 1988), 3: AAS 81 (1989), 899.  3 Ibid.  4 Pius Pp. X, Litt. Ap. Motu proprio datae Abhinc duos annos (23 Octobris 1913): AAS 5 (1913), 449-450; cfr Ioannes Paulus II, Litt. ap. Vicesimus quintus annus (4 Decembris 1988), 3: AAS 81 (1989), 899.  5 Cfr Ioannes Paulus Pp. II, Litt. ap. Motu proprio datae Ecclesia Dei (2 iulii 1988), 6: AAS 80 (1988), 1498.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Regresso do Rito de S\u00e3o Pio V quer promover a reconcilia\u00e7\u00e3o. Papa afasta receios sobre esta decis\u00e3o<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[120,144,188,203,237,238,246,294,297],"class_list":["post-25739","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-vaticano","tag-bento-xvi","tag-concilio-vaticano-ii","tag-direito-canonico","tag-europa","tag-joao-paulo-ii","tag-joao-xxiii","tag-liturgia","tag-sacramentos","tag-santa-se"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agencia.ecclesia.pt\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25739","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/agencia.ecclesia.pt\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/agencia.ecclesia.pt\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agencia.ecclesia.pt\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agencia.ecclesia.pt\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25739"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/agencia.ecclesia.pt\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25739\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agencia.ecclesia.pt\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25739"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/agencia.ecclesia.pt\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25739"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/agencia.ecclesia.pt\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25739"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}